FAQ

SUBSTITUTIE

- Wat is substitutie en waarom is het belangrijk?
Substitutie is de verschuiving van zorg van de tweede naar de eerste lijn. Er wordt sinds enkele jaren ingezet op substitutie, omdat zorg in de eerste lijn goedkoper en doelmatiger georganiseerd kan worden. Zo draagt het bij aan de betaalbaarheid van de Nederlandse gezondheidszorg. Bovendien bevordert substitutie de kwaliteit, omdat in de eerste lijn meer mogelijkheden zijn voor het bieden van zorg op maat. ‘De juiste zorg op de juiste plek’ is het devies van substitutie.

Bekijk hier een filmje met een visualisatie van substitutie.

- Welke landelijke afspraken zijn er gemaakt over substitutie?
In de Hoofdlijnakkoorden Medisch-specialistische zorg en Huisartsenzorg en Multidisciplinaire zorg 2018 hebben de overheid en betrokken brancheverenigingen afgesproken om zich gezamenlijk in te zetten om substitutie te bevorderen. Ook zijn er nieuwe afspraken gemaakt ten aanzien van het financieel mogelijk maken van substitutie: Voor 2018 is vanuit het budgettaire kader medisch-specialistische zorg een bedrag van € 75 miljoen euro beschikbaar gesteld voor verschuiving van medisch-specialistische zorg naar de huisartsenzorg/multidisciplinaire zorg.

- Welke zorgvormen en behandelingen zijn substitueerbaar?
Er is niet vastgelegd welke zorg wel en niet in aanmerking komt voor substitutie. De overheid en betrokken brancheverenigingen vinden het namelijk belangrijk dat zorgaanbieders en zorgverzekeraars de vrijheid hebben om in overleg met elkaar te bepalen welke zorg geschikt is voor verschuiving van de tweede naar de eerste lijn.

- Waar kan ik goede voorbeelden en best practices vinden?
Onder ‘Projecten’ in menubalk kunt u concrete substitutievoorbeelden vinden.

DE 75 MILJOEN VOOR 2018

- Waarom is er €75 miljoen euro beschikbaar gesteld voor substitutie?
Substitutie is van belang voor de kwaliteit en de betaalbaarheid van de Nederlandse gezondheidszorg. Om de substitutiebeweging een extra impuls te geven, is uit het budgettaire kader medisch-specialistische zorg een bedrag van €75 miljoen euro beschikbaar gesteld voor verschuiving van medisch-specialistische zorg naar de huisartsenzorg/multidisciplinaire zorg.

- Voor welke substitueerbare zorg is de €75 miljoen euro beschikbaar?
De €75 miljoen euro is bestemd voor verplaatsing van medisch-specialistische zorg naar de huisartsenzorg/multidisciplinaire zorg. Dit is afgesproken in de Hoofdlijnakkoorden Medisch-specialistische zorg en Huisartsenzorg en Multidisciplinaire zorg 2018.

Wanneer u een substitutieplan voor niet-medisch-specialistische zorg heeft, kunt u contact opnemen met de zorgverzekeraar die marktleider is in uw regio/uw preferente zorgverzekeraar om de mogelijkheden te bespreken.

- Welke zorgverleners kunnen aanspraak maken op de beschikbare €75 miljoen euro?
Het geld is bestemd voor afspraken tussen huisartsen en ziekenhuizen/medisch specialisten. In sommige gevallen komen ook andere multidisciplinaire zorgvormen in aanmerking voor de beschikbare €75 miljoen euro. Neemt u voor meer informatie contact op met de zorgverzekeraar die marktleider is in uw regio/uw preferente zorgverzekeraar.

- Komen alleen nieuwe afspraken in aanmerking voor financiering uit de gereserveerde €75 miljoen euro?
Nee, in sommige gevallen komen ook uitbreiding van bestaande ketenzorgafspraken en (her)financiering van bestaande projecten/projecten die om financiële redenen eerder gestopt zijn in aanmerking voor financiering uit de €75 miljoen euro. Voor de specifieke mogelijkheden kunt u contact opnemen met de zorgverzekeraar die marktleider is in uw regio/uw preferente zorgverzekeraar.

- Moet er altijd sprake zijn van tripartiete afspraken om in aanmerking te komen voor beschikbare €75 miljoen euro?
Er moet sprake zijn van een afspraak tussen huisarts, ziekenhuis en zorgverzekeraar, echter onder bepaalde voorwaarden kan een andere afspraak volstaan, bijvoorbeeld als het gaat om capaciteitsuitbreiding van bestaande ketenzorgafspraken.

- Wie monitort op welke manier gebruik wordt gemaakt van de €75 miljoen euro?
Op 19 november 2017 inventariseert de NZa bij zorgverzekeraars welke substitutieafspraken er zijn gemaakt voor welk bedrag. De NZa zal ook gevraagd worden om in 2018 te monitoren of de gecontracteerde substitutieafspraken ook daadwerkelijk leiden tot verschuiving van de zorg. De uitkomsten van die monitoring worden betrokken bij het vaststellen van het financiële kader 2019.

- Wat gebeurt er als ik voor de inventarisatie van de NZa op 19 november 2017 nog geen akkoord van de zorgverzekeraar heb?
In een aantal gevallen kan een intentieverklaring met een beknopte businesscase ook voldoende zijn. Neemt u hierover contact op met de zorgverzekeraar die marktleider is in uw regio/uw preferente zorgverzekeraar.

SUBSTITUTIEPLANNEN MAKEN

- Aan welke voorwaarden moet een goed substitutieproject voldoen?
Er zijn geen landelijke voorwaarden geformuleerd. Er moet minimaal sprake zijn van daadwerkelijke verschuiving van zorg van de tweede naar de eerste lijn, die aantoonbaar bijdraagt aan kwaliteitsverbetering en kostenbeheersing.

In sommige gevallen stellen zorgverzekeraars aanvullende eisen aan substitutieprojecten. Hierover kunt u contact opnemen met de zorgverzekeraar die marktleider is in uw regio/uw preferente zorgverzekeraar.

- Moet er altijd sprake zijn van tripartiete afspraken?
Ja, bij de afspraken moeten zowel zorgaanbieders uit de eerste als de tweede lijn én de zorgverzekeraar die marktleider is in de regio/de preferente zorgverzekeraar betrokken zijn.

- Met wie moeten de (tripartiete) afspraken worden gemaakt, met het ziekenhuis of met de medisch specialist?
De tripartiete afspraken worden gemaakt met het ziekenhuis omdat de medisch specialist in de regel geen contracterende partij is. Ziekenhuisbestuur en medisch-specialisten bepalen in overleg wie het aanspreekpunt voor substitutie is.

- Op welk moment moet de zorgverzekeraar betrokken worden bij het maken van substitutieafspraken?
Voor een optimale contractering betrekt u de zorgverzekeraar zo snel mogelijk bij uw substitutieplannen.

- Is het zinvol om een patiëntvertegenwoordiger in de substitutieplannen te betrekken?
Ja, een belangrijk doel van substitutie is ervoor te zorgen dat patiënten de juiste zorg op de juiste plek krijgen. Daarom kan de betrokkenheid van een patiëntvertegenwoordiger nuttig zijn. U kunt hiervoor terecht bij de (regionale afdeling van de) relevante patiëntenorganisatie(s) en/of contact opnemen met Patiëntenfederatie Nederland voor een advies hoe u patiënten kunt betrekken.

- Welke kosten kunnen worden meegenomen in de afspraken?
Naast de feitelijke kosten voor de geleverde zorg kunnen ook projectkosten, investeringen en frictiekosten (kosten die ontstaan in het ziekenhuis, bijvoorbeeld doordat minder personeel nodig is, ruimte niet wordt benut, etcetera) worden opgenomen.

SUBSTITUTIEPLANNEN INDIENEN

- Hoe dien ik een substitutieaanvraag in?
U kunt uw aanvraag per mail indienen bij de zorgverzekeraar die marktleider is in uw regio/uw preferente zorgverzekeraar. Hierbij kunt u gebruik maken van het ‘format substitutieplannen’ dat een handig hulpmiddel is om uw initiatief helder te beschrijven. Op basis van deze beschrijving kunt u in gesprek met de betreffende zorgverzekeraar over uw aanvraag, het vervolg en de business case die onder uw plannen moet komen te liggen

Voor een optimale afhandeling van de aanvraag adviseren we u voor indiening contact op te nemen met de betreffende zorgverzekeraar.

- Is er een format voor het beschrijven van een substitutieplan?
Ja, de LHV heeft een format ontwikkeld dat behulpzaam is bij het helder en overzichtelijk beschrijven van uw substitutieplannen. Een volledig ingevuld format kan als bruikbare basis dienen voor het gesprek met de zorgverzekeraar die marktleider is in uw regio/uw preferente zorgverzekeraar over uw substitutieaanvraag.

- Wanneer moet ik mijn substitutieaanvraag ingediend hebben?
Omdat de NZa op 19 november 2017 start met de inventarisatie van de substitutieafspraken, is het raadzaam om voor die tijd uw aanvraag in te dienen.

Omdat substitutie een langdurige beweging is, hebben zorgverzekeraars aangegeven ook na die datum met zorgverleners in gesprek te willen over substitutieaanvragen. Voor de specifieke mogelijkheden na 19 november kunt u contact opnemen met de verzekeraar die marktleider is in uw regio/uw preferente zorgverzekeraar.

- Wanneer neemt mijn zorgverzekeraar een beslissing over mijn substitutieaanvraag?
Hierover maakt u afspraken met de zorgverzekeraar op het moment dat u de substitutieaanvraag indient.

- Waar kan ik terecht als ik het niet eens ben met het besluit van mijn zorgverzekeraar?
Wij adviseren u om uw bezwaar bij uw brancheorganisatie te melden.
U kunt ook contact opnemen met de Onafhankelijke Geschilleninstantie voor Geschillenoplossing en -beslechting Zorgcontractering.